خروجی دیدار ترامپ و شی چه بود؟

فرارو- کریس باکلی، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه نیویورک تایمز

به گزارش فرارو به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، دیدار شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ در کاخ سفید در ظاهر با لبخند، تمجید و تأکید بر ثبات روابط همراه بود، اما پشت این فضای دوستانه، اختلافات عمیق دو کشور درباره تایوان، ژاپن و آینده نظم امنیتی آسیا همچنان پابرجا ماند. بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز، شی در جریان دیدار با ترامپ تلاش کرد با استفاده همزمان از ادبیات دوستانه، هشدارهای سیاسی و ارجاع به تاریخ جنگ جهانی دوم، نگاه رئیس‌جمهور آمریکا را به مواضع پکن نزدیک‌تر کند.

در این دیدار، شی درباره تایوان از ترامپ خواست حمایت آمریکا از این جزیره خودگردان را محدود کند. او همچنین با یادآوری نقش مشترک چین و آمریکا در جنگ جهانی دوم علیه ژاپن، تلاش کرد توکیو را به‌عنوان قدرتی که بار دیگر در حال تقویت توان نظامی خود است، به تصویر بکشد.

شی به دنبال توافق بزرگ نبود؛ بلکه مواضع آمریکا را می‌سنجید

مت پاتینگر، معاون مشاور امنیت ملی ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری او، معتقد است شی در دیدارهای مکرر با ترامپ بیش از آنکه به دنبال دستیابی به یک توافق تعیین‌کننده باشد، در حال شناسایی نقاط ضعف و فرصت‌های موجود در مواضع آمریکا است.

شی و ترامپ از اکتبر سال گذشته تاکنون سه بار با یکدیگر دیدار کرده‌اند و احتمال دارد تا پایان سال دو دیدار دیگر نیز داشته باشند. از این منظر، پکن می‌تواند از این تماس‌های مکرر برای ارزیابی مواضع واشنگتن و پیشبرد تدریجی اولویت‌های خود استفاده کند. در ظاهر، نشست اخیر نیز دستاورد مشخص و بزرگی نداشت. دو کشور با تمدید آتش‌بس تجاری موافقت کردند، اما این تمدید تنها دو ماه خواهد بود. رهبران دو کشور درباره جنگ‌های خاورمیانه و اوکراین نیز گفت‌وگو کردند، اما توافق مشخصی درباره پایان این درگیری‌ها اعلام نشد. در موضوعات اصلی اختلاف از جمله عدم توازن تجاری، محدودیت‌های فناوری و تایوان نیز توافق جدیدی اعلام نشد.

تایوان؛ مهم‌ترین میدان فشار چین

یکی از اصلی‌ترین محورهای تلاش شی، موضوع تایوان بود. رئیس‌جمهور چین از ترامپ خواست آمریکا به موضع «مخالفت با استقلال تایوان» پایبند باشد و مسئله تایوان را با احتیاط مدیریت کند. دولت‌های مختلف آمریکا همواره اعلام کرده‌اند که از استقلال رسمی تایوان حمایت نمی‌کنند، اما رؤسای جمهور آمریکا معمولاً از پذیرش ادبیات مورد نظر پکن، یعنی اعلام صریح مخالفت با استقلال تایوان، خودداری کرده‌اند.

تحلیلگران مورد استناد نیویورک‌تایمز معتقدند تفاوت این دو عبارت از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زیرا پذیرش ادبیات چین می‌تواند این برداشت را ایجاد کند که واشنگتن سیاست‌های تایوان را عامل اصلی تنش‌های دو سوی تنگه می‌داند نه تهدید پکن برای الحاق اجباری این جزیره. کریگ سینگلتون، از بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها گفته است استفاده شی از عبارتی به معنای «پایبندی» ممکن است با هدف ایجاد این تصور صورت گرفته باشد که ترامپ برخی خطوط قرمز چین درباره تایوان را پذیرفته است.

فروش تسلیحات به تایوان؛ اهرم فشار ترامپ

یکی از موضوعات حساس در این میان، بسته تسلیحاتی پیشنهادی آمریکا برای تایوان به ارزش ۱۴ میلیارد دلار است که شامل موشک، تجهیزات مقابله با پهپاد و سامانه‌های دفاع هوایی می‌شود. ترامپ تاکنون این بسته را تأیید نکرده است؛ موضوعی که در تایوان و سایر کشورهای آسیایی درباره میزان پایبندی واشنگتن به تعهدات امنیتی خود نگرانی ایجاد کرده است.

ترامپ پس از دیدار قبلی با شی در پکن گفته بود فروش تسلیحات به تایوان می‌تواند یک «اهرم مذاکره بسیار خوب» در تعامل با چین باشد. از سوی دیگر، کارشناسان انتظار دارند او در نهایت فروش تسلیحات بیشتری را تأیید کند. چین در صورت تصویب چنین بسته‌ای می‌تواند به روش‌های مختلف از جمله از افزایش فشار نظامی بر تایوان گرفته تا اعمال فشار اقتصادی علیه آمریکا از جمله محدودیت بیشتر صادرات عناصر نادر به شرکت‌های آمریکایی واکنش نشان دهد. وزارت امور خارجه تایوان نیز اظهارات شی درباره این جزیره را رد کرده و آن را تحریف واقعیت‌ها برای تقویت ادعاهای پکن درباره حاکمیت بر تایوان دانسته است.

پیام شی به ترامپ؛ چین و آمریکا می‌توانند «کشتی مشترک» را هدایت کنند

شی در تلاش برای برقراری ارتباط با ترامپ از ادبیاتی استفاده کرد که با علاقه رئیس‌جمهور آمریکا به روابط شخصی میان رهبران سازگار است. او گفت آماده است همراه با ترامپ «کشتی بزرگ روابط چین و آمریکا» را در مسیری باثبات هدایت کند. علی واین، پژوهشگر ارشد روابط آمریکا و چین معتقد است شی می‌داند ترامپ احتمالاً بیش از آنکه به ظرافت‌های واژگانی توجه کند، به نحوه ارائه یک پیام و تأثیر آن بر روابط شخصی رهبران اهمیت می‌دهد. از همین رو، پکن تلاش کرده است ادبیات مطلوب خود درباره تایوان را در روایت رسمی دیدار وارد کند و تصویری از نزدیک شدن مواضع ترامپ به دیدگاه‌های چین ارائه دهد؛ حتی اگر برخی اعضای دولت آمریکا همچنان با این مواضع مخالف باشند.

ژاپن؛ تلاش چین برای ایجاد شکاف میان واشنگتن و توکیو

محور مهم دیگر مذاکرات، ژاپن بود. شی در گفت‌وگو با ترامپ به جنگ جهانی دوم و مبارزه مشترک چین و آمریکا علیه ژاپن اشاره کرد. او ژاپن دوران امپراتوری را قدرتی «فاشیست» و «نظامی‌گرا» توصیف کرد و تلاش کرد تصویری تاریخی از ژاپن به‌عنوان کشوری غیرقابل اعتماد و تهدیدکننده ارائه دهد. این موضع در ادامه فشارهای چندماهه چین علیه ژاپن مطرح شده است؛ فشارهایی که پس از اظهارات سانائه تاکائیچی، نخست‌وزیر ژاپن در حمایت از تایوان افزایش یافت.

آکیو تاکاهارا، استاد دانشگاه زنان توکیو می‌گوید پیام چین این است که «آنها طرف بد هستند و ما طرف خوبی هستیم که می‌خواهیم نظم جهانی را تغییر دهیم و آمریکایی‌ها باید با ما همکاری کنند». از نگاه او، خطر اصلی برای ژاپن آن است که این روایت در صورت تکرار مداوم، در افکار عمومی و محافل سیاسی آمریکا جایگاه بیشتری پیدا کند. با این حال، تاکائیچی روز جمعه تأکید کرد که ژاپن و آمریکا به «آشتی واقعی» دست یافته‌اند و روابط دو کشور اکنون بر اعتماد متقابل و پیوندهای قدرتمند میان متحدان استوار است.

دیداری دوستانه، رقابتی راهبردی

در مجموع، نشست ترامپ و شی در ظاهر با فضای دوستانه و تأکید بر ثبات روابط همراه بود، اما موضوعات اصلی رقابت میان دو کشور همچنان حل‌نشده باقی ماند. چین در این دیدار نه‌تنها درباره تایوان مواضع خود را مطرح کرد، بلکه تلاش کرد از تاریخ جنگ جهانی دوم برای زیر سؤال بردن جایگاه ژاپن در نظم امنیتی آسیا استفاده کند. در عین حال، این سفر برای شی از نظر تصویرسازی سیاسی در داخل چین اهمیت زیادی داشت. رسانه‌های رسمی چین تصاویر استقبال رسمی ترامپ، حضور شی در کاخ سفید و مراسم نظامی را برجسته کردند و این سفر را نشانه‌ای از جایگاه چین در سطح قدرت‌های بزرگ جهان دانستند.