آیا راست افراطی قصد دارد نتانیاهو را از قدرت کنار بزند؟

فرارو- احمد الحیله، کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در الجزیره نت

به گزارش فرارو به نقل از الجزیره نت، اسرائیل در هفته‌های پایانی منتهی به انتخابات کنست در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، وارد مرحله‌ای از بی‌ثباتی و سیالیت سیاسی شده است. آخرین نظرسنجی‌ها از جابه‌جایی گسترده آرای رأی‌دهندگان از اردوگاه راست ملی‌گرای افراطی به سمت احزاب مخالف حکایت نمی‌کنند؛ اما هم‌زمان، نشانه‌هایی از تضعیف قدرت انتخاباتی راست و افزایش تردیدها درباره میزان انسجام این اردوگاه در حمایت از بنیامین نتانیاهو به چشم می‌خورد.

بنابراین، مسئله اصلی در انتخابات پیش‌رو فقط این نیست که کدام حزب به بزرگ‌ترین حزب کنست تبدیل خواهد شد؛ پرسش تعیین‌کننده این است که کدام اردوگاه می‌تواند به حداقل ۶۱ کرسی یعنی اکثریت لازم برای تشکیل دولت در کنست ۱۲۰ کرسی دست پیدا کند.

آخرین نظرسنجی شبکه ۱۲ عبری که ۳۱ اوت منتشر شد، تصویری روشن از بن‌بست سیاسی موجود ارائه می‌دهد. بر اساس این نظرسنجی، احزاب مخالف نتانیاهو و ائتلاف حاکم ۵۹ کرسی به دست می‌آورند، در حالی که احزاب حامی او ۵۰ کرسی و احزاب عرب ۱۱ کرسی کسب می‌کنند. به این ترتیب، اردوگاه مخالف نتانیاهو در فاصله‌ای اندک از اکثریت قرار دارد، اما هنوز نمی‌تواند به ۶۱ کرسی برسد؛ در مقابل، اردوگاه نتانیاهو فاصله بیشتری با این حد نصاب دارد.

ظهور وینتر و آغاز رقابت تازه بر سر آرای اردوگاه راست

یکی از عوامل تضعیف موقعیت انتخاباتی بنیامین نتانیاهو، تغییر در آرایش داخلی اردوگاه راست است. حزب «ملت اسرائیل» به رهبری ژنرال عوفر وینتر، با کسب حداقل چهار کرسی پیش‌بینی‌شده وارد رقابت شده است؛ در مقابل، حزب صهیونیسم دینی به رهبری بتسلئیل اسموتریچ به زیر حد نصاب انتخاباتی سقوط کرده و حزب ایتامار بن‌گویر نیز هفت کرسی به دست آورده است.

معضل اصلی نتانیاهو همین‌جاست: ظهور یک نیروی راست‌گرای جدید که بخش قابل توجهی از آرای خود را از همان پایگاه انتخاباتی ائتلاف حاکم جذب می‌کند. در نتیجه، آرای اردوگاه راست میان چند حزب تقسیم می‌شود و بخشی از این آرا نیز به احزابی خارج از ائتلاف دولت می‌رسد؛ روندی که می‌تواند شانس اردوگاه تحت رهبری نتانیاهو برای دستیابی به اکثریت را کاهش دهد.

اما موضع عوفر وینتر از این جهت اهمیت بیشتری دارد که او خود را رقیب بنیامین نتانیاهو یا گزینه‌ای برای کنار زدن او معرفی نمی‌کند. وینتر ۲۷ اوت اعلام کرد که از نتانیاهو برای نخست‌وزیری حمایت خواهد کرد، اما هم‌زمان گفت ایجاد تغییر به «افراد جدیدی» نیاز دارد؛ افرادی که در شکست‌های ۷ اکتبر نقشی نداشته‌اند. به این ترتیب، وینتر تلاش می‌کند خود را به‌عنوان چهره‌ای جدید در رهبری جریان راست مطرح کند؛ در حالی که مسئولیت ناکامی ۷ اکتبر را متوجه نتانیاهو می‌داند.

رقابت از درون راست؛ کابوس تازه نتانیاهو در انتخابات اسرائیل

در همان روز، نظرسنجی «زمان اسرائیل» نشان داد حزب ژنرال عوفر وینتر می‌تواند شش کرسی به دست آورد؛ در حالی که سهم لیکود ۲۲ کرسی و حزب گادی آیزنکوت ۲۶ کرسی برآورد شده است. بر اساس این نظرسنجی، اردوگاه نتانیاهو ۵۱ کرسی خواهد داشت، در حالی که اردوگاه مخالف او ۵۸ کرسی و احزاب عرب ۱۱ کرسی به دست می‌آورند.

اگرچه ارقام نظرسنجی‌های مختلف با یکدیگر تفاوت‌هایی دارند، اما یک واقعیت مشترک را نشان می‌دهند: رقابت درون اردوگاه راست در حال تشدید است. وینتر الزاماً برای جذب رأی از اردوگاه مخالف نتانیاهو وارد میدان نشده، بلکه بخش مهمی از رقابت او متوجه احزاب راست‌گرای موجود به‌ویژه حزب صهیونیسم دینی به رهبری اسموتریچ است. از همین رو، حتی اگر وینتر پس از انتخابات همچنان از نتانیاهو حمایت کند، حضور او می‌تواند بر نتیجه انتخابات و آرایش سیاسی راست افراطی تأثیر بگذارد.

در همین چارچوب، تلاش بنیامین نتانیاهو برای متحد کردن بن‌گویر و اسموتریچ معنا پیدا می‌کند. نتانیاهو ۲۷ اوت از این دو خواست انتخابات را در قالب یک فهرست مشترک برگزار کنند و هشدار داد که تعدد فهرست‌ها می‌تواند باعث هدر رفتن آرا و عبور نکردن یکی از احزاب از حد نصاب انتخاباتی شود؛ اتفاقی که در نهایت ممکن است تشکیل دولت را برای او دشوار کند.

با این حال، بن‌گویر تاکنون این پیشنهاد را نپذیرفته و حتی نتانیاهو را متهم کرده است که در تلاش برای تضعیف اوست تا راه را برای تشکیل دولتی گسترده‌تر با حضور گادی آیزنکوت از چهره‌های مخالف هموار کند. بنابراین، اختلاف میان دو طرف دیگر صرفاً بر سر نحوه تنظیم فهرست‌های انتخاباتی نیست؛ بلکه به رقابتی جدی بر سر میزان نفوذ در اردوگاه راست و حتی شکل و ترکیب دولت آینده تبدیل شده است.

نکته قابل توجه اینکه تازه‌ترین نظرسنجی سازمان پخش عمومی اسرائیل (کان)، که ۳۱ اوت منتشر شد، تصویری پیچیده از ایده وحدت جریان راست ارائه می‌کند. بر اساس این نظرسنجی، لیکود به رهبری نتانیاهو ۲۱ کرسی و حزب بن‌گویر هفت کرسی به دست می‌آورند؛ در مقابل، گادی آیزنکوت و نفتالی بنت، دو چهره مخالف نتانیاهو، به‌ترتیب ۲۴ و ۲۱ کرسی کسب می‌کنند. در مجموع، اردوگاه حامی نتانیاهو ۵۲ کرسی دارد، در حالی که مخالفان ۵۵ کرسی و احزاب عرب ۱۳ کرسی به دست می‌آورند.

این نظرسنجی همچنین نشان می‌دهد ادغام حزب بن‌گویر و اسموتریچ لزوماً به تقویت آنها منجر نمی‌شود؛ به‌گونه‌ای که مجموع کرسی‌های این دو حزب ممکن است از ۱۲ به ۱۰ کاهش یابد، در حالی که حزب وینتر به پنج کرسی افزایش پیدا می‌کند. در نتیجه، وحدت تشکیلاتی میان بن‌گویر و اسموتریچ الزاماً به معنای افزایش قدرت انتخاباتی راست نیست. مسئله تنها تعداد فهرست‌های انتخاباتی نیست، بلکه به نوع رأی‌دهندگان راست افراطی و رقابت احزاب برای جذب این پایگاه رأی بازمی‌گردد. حتی ادغام دو حزب می‌تواند بخشی از هواداران آنها را دلسرد کرده و باعث انتقال آرای آنها به حزب دیگری شود.

تحول مهم دیگر، فشار فزاینده عوفر وینتر بر بنیامین نتانیاهو از درون اردوگاه راست است. رهبر حزب «ملت اسرائیل» که به‌تازگی تشکیل شده، ۳۱ اوت گفت تهدید واقعی برای اردوگاه راست، سیاست‌های دولت کنونی است و از نحوه مدیریت جنگ و عدم سربازگیری از حریدی‌ها انتقاد کرد. این رویکرد شاید برای نتانیاهو از ظهور یک حزب چپ جدید خطرناک‌تر باشد؛ زیرا وینتر از رأی‌دهنده راست نمی‌خواهد از اردوگاه راست فاصله بگیرد، بلکه پیام او این است که خودِ جریان راست به رهبری جدید و متفاوت نیاز دارد.

در مقابل، نقشه انتخاباتی اسرائیل از یک تناقض مهم حکایت دارد. گادی آیزنکوت، رهبر حزب «یشار» و یکی از مهم‌ترین رقبای نتانیاهو در اردوگاه مخالفان، در آخرین نظرسنجی «کان» حتی در سنجش میزان مناسب بودن برای نخست‌وزیری نیز از نتانیاهو پیشی گرفته است. با این حال، این برتری شخصی هنوز به معنای توانایی تشکیل دولت نیست، چرا که آیزنکوت و اردوگاه مخالف نتانیاهو همچنان با حد نصاب ۶۱ کرسی فاصله دارند.

تناقض اصلی همین‌جاست: اردوگاه مخالفان در حال پیشروی است، اما هنوز اکثریت مطلق لازم برای تشکیل دولت را در اختیار ندارد. در سوی دیگر، راست ملی‌گرای افراطی اگرچه تضعیف شده، همچنان آن‌قدر قدرت دارد که بتواند مانع تشکیل دولت توسط رقبای خود شود. این وضعیت می‌تواند پس از انتخابات کنست، سناریوی تداوم بن‌بست سیاسی را بار دیگر روی میز قرار دهد. در چنین شرایطی، اگر اردوگاه مخالف نتانیاهو نتواند به ۶۱ کرسی دست پیدا کند، احزاب عرب ممکن است به بازیگرانی تعیین‌کننده در معادله تشکیل دولت تبدیل شوند.

نتانیاهو در آستانه انتخابات؛ امنیت یا پایان یک رهبری تاریخی

هرچه به موعد انتخابات نزدیک‌تر می‌شود، تلاش بنیامین نتانیاهو برای معرفی خود به‌عنوان باتجربه‌ترین رهبر اسرائیل در مواجهه با تهدیدهای امنیتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در فضای انتخاباتی، مسئله امنیت از وزن سیاسی بالاتری برخوردار می‌شود و همین امر انگیزه نتانیاهو را برای برجسته کردن دستاوردهای امنیتی و بازگرداندن رأی‌دهندگان به پرسشی که به سود اوست، افزایش می‌دهد: چه کسی بهتر می‌تواند از اسرائیل و امنیت مردم آن محافظت کند؟

از همین منظر می‌توان بخشی از تداوم عملیات نظامی و تشدید تنش اسرائیل در غزه و کرانه باختری، هم‌زمان با نزدیک شدن به انتخابات را توضیح داد. این تشدید تنش در صورتی می‌تواند به سود نتانیاهو باشد که پایگاه رأی او را بار دیگر حول مسئله تهدید امنیتی متحد کند؛ اما در عین حال ممکن است به زیان او تمام شود، زیرا پرسشی دشوار را دوباره به مرکز توجه می‌آورد: چرا با وجود سه سال جنگ و عملیات نظامی از ۷ اکتبر، هنوز امنیت برای اسرائیل محقق نشده است؟

انتخابات پیش‌رو می‌تواند به رقابتی میان دو روایت متفاوت در جامعه اسرائیل تبدیل شود: روایت نتانیاهو که بر ضرورت تجربه امنیتی و تداوم رهبری در شرایط کنونی تأکید دارد و روایت مخالفان او که ادامه بحران‌ها را نشانه ضرورت تغییر رهبری می‌دانند.

در مجموع، نظرسنجی‌ها نشان نمی‌دهند که اردوگاه راست جایگاه خود را از دست داده است؛ اما به‌روشنی بیانگر آن هستند که نتانیاهو دیگر به‌سادگی نمی‌تواند قدرت انتخاباتی این اردوگاه را به یک اکثریت پارلمانی باثبات تبدیل کند. از همین رو، بزرگ‌ترین تهدید برای نخست‌وزیر اسرائیل نه لزوماً شکست راست در برابر مخالفان، بلکه شکاف و واگرایی در درون خود اردوگاه راست است. اگر راست بتواند پایگاه انتخاباتی گسترده خود را حفظ کند اما همچنان از دستیابی به ۶۱ کرسی بازبماند، نتانیاهو ممکن است حتی با وجود حفظ قدرت اردوگاه راست، توانایی تشکیل دولت را از دست بدهد.

اکنون پرسش اصلی این است: آیا نتانیاهو می‌تواند بار دیگر جریان راست را حول رهبری خود متحد کند یا انتخابات پیش‌رو به نقطه آغاز بازآرایی خود اردوگاه راست تبدیل خواهد شد؛ بازآرایی‌ای که می‌تواند به قیمت تضعیف نتانیاهو و پایان جایگاه تاریخی او در رهبری اسرائیل تمام شود؟