رایگان شدن مترو و اتوبوس؛ خدمت به مردم یا تصمیم انتخاباتی؟/ تشکری هاشمی:مردم بلیت رایگان نمی‌خواهند؛ اتوبوس به‌موقع می‌خواهند

 فرزانه فراهانی: رایگان بودن هزینه تردد با وسایل حمل و نقل عمومی مثل اتوبوس‌های تندرو (بی‌آرتی) و مترو از سالها پیش برای چند گروه تحت پوشش دستگاه‌های مختلف وجود داشته است. تخفیفاتی هم برای اقشاری چون دانش‌آموزان، سالمندان، دانشجویان و … در نظر گرفته می‌شد. از زمان وقوع جنگ اما رایگان بودن برای عموم مردم کلید خورد؛ اقدامی که شاید در شرایط جنگی تصمیم مناسبی بود اما ادامه آن توجیه منطقی ندارد.

هزینه تردد با اتوبوس و مترو آنقدر قابل توجه نیست که رایگان شدن آن کمک چندانی به سبد خانوار و بهبود وضعیت معیشت مردم باشد و از طرف دیگر مجموع همین هزینه‌های کم می‌تواند برخی از گره‌های کور معضل کمبود وسایل حمل و نقل عمومی را باز کند و آن‌وقت است که می‌توان به اقبال سایر شهروندان از این سیستم حمل و نقل به جای خودروهای شخصی امیدوار بود.

جعفر تشکری هاشمی رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای اسلامی شهر تهران، در گفتگو با تهران خبر به نقل از خبرآنلاین، در خصوص ادامه رایگان بودن حمل و نقل عمومی در پایتخت، می‌گوید: در مقایسه با سایر هزینه‌هایی که مردم با آن مواجه هستند، رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی سهم بزرگی در سبد هزینه خانوار ندارد. امروز اگر یک نان خریداری کنید، باید حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان بپردازید؛ بنابراین بلیت ۷ هزار تومانی مترو در مقایسه با بسیاری از هزینه‌های دیگر، رقم قابل‌توجهی نیست.

او ادامه می‌دهد: امروز افراد محروم زیادی در جامعه وجود دارند که واقعاً به حمایت نیاز دارند، اما در مقابل، بسیاری از کسانی که از مترو و اتوبوس استفاده می‌کنند، اساساً نیازی به بخشودگی ۷ هزار تومان هزینه بلیت ندارند.
مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید:

آیا رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی، رقم قابل‌توجهی از سبد هزینه خانوار عموم مردم را شامل می‌شود؟

نگاه شورای اسلامی شهر تهران این است که در شرایط عادی و غیرجنگی، اینکه همه مردم بتوانند به‌صورت رایگان از حمل‌ونقل عمومی استفاده کنند، منطق لازم را ندارد. افرادی که تمکن مالی دارند، باید هزینه استفاده از این خدمات را بپردازند. طبیعتاً فارغ از اینکه این هزینه چه سهمی در سبد خانوار دارد، زمانی که آرامش به شهرها بازگردد و امنیت در کشور برقرار باشد، تنها گروه‌های نیازمند حمایت باید از رایگان بودن مترو و اتوبوس‌های تندرو (BRT) بهره‌مند شوند و سایر شهروندان همان بلیت‌هایی را تهیه کنند که اکنون نیز حدود ۹۰ درصد هزینه آن از سوی شهرداری پرداخت می‌شود.

در مقایسه با سایر هزینه‌هایی که مردم با آن مواجه هستند، رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی سهم بزرگی در سبد هزینه خانوار ندارد. امروز اگر یک نان خریداری کنید، باید حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان بپردازید؛ بنابراین بلیت ۷ هزار تومانی مترو در مقایسه با بسیاری از هزینه‌های دیگر، رقم قابل‌توجهی نیست.

اما اگر مجموع این مبالغ را در مقیاس روزانه برای شهرداری تهران در نظر بگیریم، به عدد قابل‌توجهی می‌رسیم؛ رقمی که می‌توان با آن اقدامات مؤثری برای بهبود وضعیت شهر، به‌ویژه در حوزه حمل‌ونقل عمومی، انجام داد.

بیش از آنکه حمل‌ونقل عمومی نیازمند رایگان شدن باشد و مردم انتظار داشته باشند ۵ یا ۷ هزار تومان پرداخت نکنند، انتظار دارند سرفاصله حرکت قطارها و اتوبوس‌ها کاهش پیدا کند و مجبور نباشند ۳۰ تا ۴۵ دقیقه در ایستگاه منتظر اتوبوس بمانند. همچنین انتظار دارند تعداد واگن‌های قطار افزایش یابد تا از شلوغی کاسته شود و تعمیر و نگهداری ناوگان موجود نیز به‌درستی انجام شود.

اتوبوس‌های خریداری‌شده در دوره فعلی مدیریت شهری، نیاز حمل‌ونقل تهران را تأمین می‌کند؟

طی روزهای گذشته شاهد بودیم که یک اتوبوس در خیابان ولیعصر دچار سانحه شد و متأسفانه چند شهروند آسیب دیدند. همچنین چند هفته پیش نیز در مترو، یکی از همکاران بخش عملیات خط ۴ هنگام رفع نقص یک قطار، جان خود را از دست داد. این حوادث نشان می‌دهد ناوگان حمل‌ونقل عمومی ما نیازمند رسیدگی، تعمیرات اساسی و همچنین نوسازی و جایگزینی ناوگان فرسوده است.

دوستان می‌گویند اتوبوس خریداری کرده‌ایم، اما آیا این میزان کافی است؟ قطعاً خیر؛ کفایت نمی‌کند.

شهر تهران به حدود ۹ هزار دستگاه اتوبوس نیاز دارد، در حالی که براساس اعلام شرکت واحد، مجموع اتوبوس‌های موجود در ناوگان حدود ۳ هزار و ۳۰۰ دستگاه است؛ آن هم بدون در نظر گرفتن اتوبوس‌هایی که به دلیل خرابی از چرخه خدمت خارج شده‌اند.

طبق اعلام مسئولان شهرداری، در حال حاضر روزانه حدود ۲ هزار و ۲۰۰ تا ۲ هزار و ۳۰۰ دستگاه اتوبوس در حال خدمت‌رسانی به مردم هستند. این کمبود ناوگان باعث می‌شود مردم ناچار به استفاده از خودروی شخصی شوند یا دقایق طولانی در ایستگاه‌ها منتظر رسیدن اتوبوس بمانند.

در چنین شرایطی باید دید اولویت مردم چیست؛ اینکه هزینه ۵ یا ۷ هزار تومانی بلیت از آن‌ها دریافت نشود یا اینکه ناوگان حمل‌ونقل عمومی تقویت شود. به نظر من، حتی برای افرادی که حداقل درآمد را دارند نیز رسیدن به‌موقع اتوبوس، به‌مراتب مهم‌تر از رایگان شدن بلیت است.

گاهی گزارش‌هایی دریافت می‌کنیم که شهروندان، به‌ویژه در ساعات اوج صبح، ناچارند دو یا سه قطار را از دست بدهند تا بتوانند سوار شوند. در مورد اتوبوس‌ها نیز شرایط مشابهی وجود دارد.

اگر یک کارگر ساختمانی را در نظر بگیرید که امروز روزانه بین یک تا یک‌ونیم میلیون تومان درآمد دارد، کاهش دو ساعت از زمان رفت‌وآمد روزانه او به معنای افزایش بهره‌وری و صرفه اقتصادی قابل‌توجهی است؛ یعنی عملاً به درآمد ساعتی او کمک کرده‌ایم.

برای ما نیز افزایش ناوگان و کاهش سرفاصله حرکت قطارها و اتوبوس‌ها در اولویت قرار دارد. مدیریت شهری باید کمبودها و ضعف‌های موجود را برطرف کرده و ناوگان حمل‌ونقل عمومی را تکمیل کند؛ این، خدمت واقعی به مردم است.

عده‌ای می‌گویند رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی در تهران، در واقع یک اقدام تبلیغاتی زودهنگام برای انتخابات پیش رو است؛ نظر شما چیست؟

طبیعی است که چنین برداشتی در ذهن مردم شکل بگیرد. این شورا نزدیک به پنج سال است که فعالیت می‌کند، اما حالا در پایان دوره، ناگهان موضوع رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی مطرح می‌شود. همین مسئله این شبهه را ایجاد می‌کند که شاید اهدافی فراتر از خدمت‌رسانی در میان باشد.

اگر هدف صرفاً خدمت به مردم است، چرا این خدمت از مسیرهای دیگری مانند افزایش ناوگان، رفع مشکلات موجود یا ارائه خدمات در سایر بخش‌های شهری انجام نمی‌شود؟

امروز افراد محروم زیادی در جامعه وجود دارند که واقعاً به حمایت نیاز دارند، اما در مقابل، بسیاری از کسانی که از مترو و اتوبوس استفاده می‌کنند، اساساً نیازی به بخشودگی ۷ هزار تومان هزینه بلیت ندارند.

حتی گاهی در جلسات و دیدارهای مختلف، مردم می‌گویند این مبلغ برای بخش قابل‌توجهی از جامعه رقم تعیین‌کننده‌ای نیست و این سؤال را مطرح می‌کنند که چرا این درآمد از شهرداری گرفته می‌شود، در حالی که مدیریت شهری برای اداره بهتر شهر به همین منابع مالی نیاز دارد.

موانع و مشکلات متعددی در ناوگان حمل‌ونقل عمومی وجود دارد که بخش مهمی از آن ناشی از کمبود بودجه است. با وجود اینکه شورای شهر اعتبارات لازم را تصویب کرده، اما این بودجه‌ها به‌طور کامل تخصیص پیدا نمی‌کند. نمی‌گویم هیچ اعتباری پرداخت نمی‌شود، بلکه میزان پرداخت‌ها کافی نیست و همین مسئله باعث تشدید مشکلات شده است.

از سوی دیگر، انتظار مردم این است که خدمات بهتری دریافت کنند؛ اتوبوس‌ها به دلیل خرابی در خیابان متوقف نشوند و با تأخیر به ایستگاه نرسند یا نقص فنی آن‌ها موجب بروز حوادث برای شهروندان نشود. همچنین مردم انتظار دارند در مترو نیز دقایق طولانی معطل نمانند.

گاهی گزارش‌هایی دریافت می‌کنیم که شهروندان، به‌ویژه در ساعات اوج صبح، ناچارند دو یا سه قطار را از دست بدهند تا بتوانند سوار شوند. در مورد اتوبوس‌ها نیز شرایط مشابهی وجود دارد.

علت مخالفت شما با رایگان بودن حمل‌ونقل عمومی در تهران چیست؟

بارها در صحن شورا تذکر داده‌ام که امروز نیازی نیست هزینه بلیت حمل‌ونقل عمومی را برای همه شهروندان ببخشیم و در مقابل، خدماتی ضعیف و ناکارآمد به آن‌ها ارائه دهیم.

با مجموع درآمدی که از محل کرایه اتوبوس‌ها صرف‌نظر می‌شود، دست‌کم می‌توان روزانه یک دستگاه اتوبوس نو به ناوگان حمل‌ونقل عمومی تهران اضافه کرد. به اعتقاد من، این اتفاق برای مردم بسیار خوشحال‌کننده‌تر از آن است که این مبلغ ناچیز برای هر فرد به‌صورت رایگان بخشیده شود.

از طرف دیگر، ما نمی‌گوییم افرادی که نیاز به حمایت دارند، نباید مورد حمایت قرار بگیرند. بنده و سایر اعضای شورا که با رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی مخالف هستیم، مخالفت‌مان مربوط به رایگان شدن آن برای افرادی است که تمکن مالی دارند. در غیر این صورت، گروه‌های حمایتی از گذشته نیز از تخفیف یا معافیت برخوردار بوده‌اند و این موضوع ارتباطی به این دوره مدیریت شهری ندارد. این‌گونه نیست که بخواهیم بگوییم اتفاق تازه‌ای رخ داده است.

خدمت واقعی به مردم، افزایش ناوگان حمل‌ونقل عمومی و تعمیر و نگهداری مناسب اتوبوس‌هاست تا شهروندان در استفاده از این خدمات با مشکل مواجه نشوند.

آنچه اکنون به‌عنوان یک موضوع جدید مطرح شده، رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی برای عموم مردم، از جمله کارمندان دولت یا افرادی است که زندگی و درآمد معمولی دارند و از مترو و اتوبوس استفاده می‌کنند. این در حالی است که این ۷ هزار تومان برای بسیاری از آن‌ها رقم تعیین‌کننده‌ای نیست و حتی خودشان نیز از رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی تعجب می‌کنند. ایراد ما دقیقاً به همین بخش برمی‌گردد؛ یعنی رایگان شدن حمل‌ونقل برای همه مردم. وگرنه حمایت از اقشار کم‌درآمد و ارائه خدمات رایگان یا یارانه‌ای به آن‌ها باید همچنان ادامه داشته باشد.

وقتی جریانی اصرار دارد که به هر قیمتی حمل‌ونقل عمومی را برای همه رایگان کند، در حالی که تاکنون هیچ دلیل منطقی برای این تصمیم ارائه نشده است، طبیعی است که ما با آن مخالفت کنیم.

برخی می‌پرسند اگر مخالف این طرح هستید، چرا با تمدید دوماهه آن موافقت کردید؟ ما به دو دلیل این کار را انجام دادیم.

نخست اینکه احساس کردیم با توجه به بحرانی شدن شرایط در جنوب کشور، این احتمال وجود دارد که دوباره در شهرهای دیگر، از جمله تهران، نیز مشکلاتی ایجاد شود. بنابراین، این تصمیم را به‌عنوان یک اقدام پیش‌دستانه اتخاذ کردیم تا در صورت بروز شرایط خاص، مردم با محدودیت در استفاده از حمل‌ونقل عمومی مواجه نشوند.

دلیل دوم این بود که در این فرصت با مدیران شهری گفت‌وگو کنیم و درباره منافع واقعی مردم به جمع‌بندی برسیم. هدف این بود که آن‌ها را قانع کنیم پس از پایان این دوره، روند فعالیت مترو و خطوط اتوبوس‌های تندرو به حالت عادی بازگردد و درآمد حاصل از بلیت صرف توسعه و تقویت ناوگان حمل‌ونقل عمومی تهران شود.

آقای شهردار چند روز پیش اعلام کردند که در طول این پنج سال، حدود ۲ هزار و ۴۵۰ تا ۲ هزار و ۴۶۰ دستگاه اتوبوس به ناوگان تهران اضافه شده است. از این بابت از ایشان تشکر می‌کنیم، اما سؤال این است که آیا نیاز پایتخت همین میزان بوده است؟

این شورا نزدیک به پنج سال است که فعالیت می‌کند، اما حالا در پایان دوره، ناگهان موضوع رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی مطرح می‌شود.

البته وعده شهردار در ابتدای این دوره، افزایش تعداد اتوبوس‌های فعال تهران به ۵ هزار دستگاه بود، اما اکنون در پایان دوره ششم شورای شهر، اعلام می‌شود که شمار اتوبوس‌های تهران به حدود ۲ هزار و ۴۶۰ دستگاه رسیده است.

ما نیز معتقدیم خدمت واقعی به مردم، افزایش ناوگان حمل‌ونقل عمومی و تعمیر و نگهداری مناسب اتوبوس‌هاست تا شهروندان در استفاده از این خدمات با مشکل مواجه نشوند. هرچند اقداماتی در حوزه تعمیر و نگهداری انجام شده، اما این اقدامات کافی نیست و باید متناسب با نیاز واقعی مردم توسعه پیدا کند.

وقتی منطق ما این است که از همه افرادی که نیازمند حمایت هستند، حمایت شود، اما به کسانی که نیازی به حمایت ندارند خدمات رایگان ارائه نشود، و در مقابل عده‌ای اصرار دارند این خدمات را برای همه رایگان کنند، طبیعی است که این شائبه ایجاد شود که اهدافی فراتر از شرایط جنگی یا صرفاً خدمت‌رسانی عمومی در میان است. در چنین شرایطی، احتمال وجود انگیزه‌های تبلیغاتی و انتخاباتی، یکی از جدی‌ترین برداشت‌هایی است که می‌تواند در افکار عمومی شکل بگیرد.

۴۷۴۷