عربستان سعودی با «بدترین سناریوی ممکن» روبه‌روست

به گفته تحلیلگران، عربستان پس از آنکه هدف حمله ایرانی قرار گرفت و در جلب حمایت نظامی بیشتر از سوی آمریکا ناکام ماند، دچار شوک راهبردی شده است. 

به گزارش فرارو به نقل از نیویورک‌تایمز، عربستان سعودی به‌طور فزاینده‌ای خود را گرفتار در میانه جنگ میان ایالات متحده و ایران می‌بیند. اکنون، رهبری این پادشاهی در حال ارزیابی گزینه‌های محدود و رو به کاهش خود برای نحوه واکنش به این وضعیت است. 

در هفته‌های اخیر، شبه‌نظامیان حوثی در یمن بارها به عربستان حمله کرده و با تهدید به مختل کردن توانایی این کشور در صادرات نفت، فشار بر اقتصاد جهانی را افزایش داده‌اند. با این حال، به گفته دیپلمات‌های سابق و تحلیلگران، بی‌میلی دونالد ترامپ به رویارویی با حوثی‌ها، موجب سرخوردگی و ناامیدی عربستان شده است. 

تلاش‌های دیپلماتیک این پادشاهی برای تعامل با ایران نیز نتایج محدودی داشته است. نشستی که قرار بود روز دوشنبه میان مقامات ایران، عربستان و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس برگزار شود، یکشنبه‌شب به‌طور ناگهانی به تعویق افتاد؛ چرا که شکاف میان مواضع آن‌ها همچنان عمیق و گسترده باقی مانده بود. 

مایکل رتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی، گفت: در حال حاضر سعودی‌ها واقعاً سرخورده و کلافه هستند. از جهاتی، این بدترین سناریوی ممکن برای آن‌هاست.

مرکز ارتباطات بین‌المللی دولت عربستان که مسئولیت پاسخگویی به پرسش‌های خبرنگاران را بر عهده دارد، به درخواست اظهار نظر در این باره پاسخی نداد. 

معضل و وضعیت دشوار عربستان، هزینه‌های سنگینی را که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر خاورمیانه تحمیل کرده است، برجسته می‌سازد؛ هزینه‌هایی که دامن‌گیر کشورهایی نیز شده است که رهبرانشان با این جنگ مخالف بوده‌اند یا بارها برای پایان دادن به آن تلاش کرده‌اند. 

در ماه‌های نخست درگیری‌ها، عربستان سعودی در مقایسه با همسایگانش، نسبتاً از حملات تلافی‌جویانه ایران در امان مانده بود. اما اکنون، در حالی که هیچ چشم‌اندازی برای پایان خصومت‌ها دیده نمی‌شود، ایران به دنبال کسب اهرم فشار بیشتری علیه ایالات متحده است و عربستان – که پیش از آنکه جنگ جایگاهش را در فهرست صادرکنندگان نفت تغییر دهد، بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان بود – به هدفی اصلی تبدیل شده است. 

تنها در دو هفته گذشته، عربستان سعودی با حملاتی از سوی حوثی‌ها در جبهه‌های شرقی، جنوبی و شمالی مواجه شده است. 

در اواخر ماه اوت، یک نفت‌کش سعودی در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفت که منجر به کشته شدن دو ملوان شد. 

روز جمعه، حوثی‌ها که پیش‌تر محاصره محموله‌های نفتی عربستان در دریای سرخ را اعلام کرده بودند، مناطقی را در یکی از مسیرهای مهم کشتیرانی جهانی تصرف کردند و نیروهای متحد عربستان در یمن را به‌شدت درهم کوبیدند. 

در همان روز، مقامات سعودی اعلام کردند که به دلیل حمله پهپادی یک گروه شبه‌نظامی عراقی ناچار به تعطیلی یک خط لوله حیاتی نفت شده‌اند. این خط لوله، پس از آنکه ایران عملاً مسیر تنگه هرمز را مسدود کرد، به یک مسیر جایگزین و کلیدی برای صادرات نفت عربستان به دریای سرخ تبدیل شده بود. 

رتنی، سفیر پیشین، گفت: دلیل اینکه کشوری مانند عربستان سعودی تا این حد بر توسعه همکاری‌های امنیتی با ایالات متحده سرمایه‌گذاری می‌کند، دقیقاً برای مواجهه با چنین شرایطی است. 

محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم بالفعل عربستان سعودی، دلایلی برای اطمینان به این شراکت داشت. دولت او سال‌هاست که میلیاردها دلار و سرمایه سیاسی هنگفتی را صرف ایجاد روابط شخصی با آقای ترامپ و خانواده‌اش کرده است. 

اما به گفته مقامات مطلع از این گفتگوها، وقتی ولیعهد هفته گذشته از ترامپ خواست تا علیه حوثی‌ها اقدام نظامی کند، رئیس‌جمهور این درخواست را نپذیرفت. 

مقامات و تحلیلگران سعودی به‌صراحت اعلام کرده‌اند که پادشاهی عربستان تمایلی به جنگیدنِ یک‌تنه با حوثی‌ها ندارد؛ به‌ویژه به این دلیل که عملیات نظامی پیشینِ تحت رهبری عربستان علیه این گروه، به باتلاقی ده‌ساله بدل شد. 

عبدالرحمن الراشد، ستون‌نویس نزدیک به دولت عربستان، روز شنبه در روزنامه‌ای متعلق به سعودی‌ها نوشت: این مسئله نیازمند حمایت بین‌المللی است، نه صرفاً حمایت عربستان و کشورهای منطقه. 

با این حال، به نظر می‌رسد ترامپ تمایلی به مداخله ندارد. 

دن شاپیرو، از مقامات ارشد پیشین سیاست‌گذاری خاورمیانه در پنتاگون (در دوران دولت بایدن)، گفت: با توجه به اینکه او هم‌اکنون با یک مناقشه بی‌پایان با ایران روبروست و نیروی دریایی‌اش تحت فشار عملیاتی شدید و ذخایر مهماتش رو به کاهش است، جای تعجب نیست که نخواهد جبهه جدیدی باز کند؛ اما این مسئله برای سعودی‌ها بسیار مأیوس‌کننده است. 

روز شنبه، ترامپ در جریان سفر به ایرلند به خبرنگاران گفت که حوثی‌ها با ما تماس گرفته‌اند و نمی‌خواهند با ما بجنگند. 

او با اشاره به عربستان سعودی افزود: تنها یک کشور وجود دارد که آن‌ها از آن چندان دلِ خوشی ندارند و ما این مسئله را حل‌وفصل خواهیم کرد. 

محمد البخیتی، از مقامات سیاسی حوثی، برقراری تماس این گروه با ایالات متحده را تکذیب کرد و گفت: ما نه با ترامپ ارتباطی برقرار کردیم و نه از او خواستیم که به ما حمله نکند. 

دریاسالار جان دبلیو. میلر، فرمانده بازنشسته نیروی دریایی آمریکا در خاورمیانه، گفت که موضوع مداخله ایالات متحده در یمن همچنان محل بحث است و واشنگتن به ارائه کمک‌های اطلاعاتی به عربستان سعودی ادامه می‌دهد. 

به گفته باربارا لیف، دستیار پیشین وزیر امور خارجه آمریکا در امور خاور نزدیک، اکنون احتمال دارد عربستان سعودی به دیپلماسی روی آورد. او اظهار داشت که با وجود سال‌ها عملیات بمباران توسط عربستان، آمریکا و اسرائیل علیه حوثی‌ها، «هیچ‌کس به راه‌حل نظامی» برای مقابله با آن‌ها دست نیافته است. 

به گفته وی، عربستان سعودی همچنین می‌تواند با همکاری همسایگان خود و ایران، برای دستیابی به «مجموعه‌ای از ترتیبات ناخوشایند» جهت پایان دادن به جنگ با ایران تلاش کند. 

او خاطرنشان کرد که این پادشاهی ممکن است برای یافتن راه‌حل به چین چشم بدوزد، اما تلاش‌های دیپلماتیک پیشین پکن در منطقه به توافق‌های صلح پایدار منجر نشده است. چین در سال ۲۰۲۳ میانجی‌گرِ برقراری روابط میان عربستان سعودی و ایران بود، اما این روابط از آن زمان تاکنون دچار تنش و تزلزل شده است. 

تحلیلگران معتقدند که در حال حاضر، مقامات سعودی بعید است علناً از ایالات متحده انتقاد کنند، هرچند ممکن است احساس سرخوردگی داشته باشند. 

او گفت: آن‌ها قرار نیست فاصله‌ای [در روابط] ایجاد کنند؛ بلکه باید تلاش دیپلماتیک دیگری را آغاز نمایند.