کشف یک ابر فلزی اسرارآمیز در فضا

در سپتامبر ۲۰۲۴، روشنایی ستاره خورشید مانند J۰۷۰۵+۰۶۱۲ که در فاصله ۳۰۰۰ سال نوری قرار دارد، ناگهان ۴۰ برابر کاهش یافت، پدیده‌ای که تا مه ۲۰۲۵ ادامه یافت.

 این کاهش نور توجه دانشمندان دانشگاه جانز هاپکینز در ایالات متحده را به خود جلب کرد. تیمی از ستاره‌شناسان به رهبری پروفسور نادیا زاکامسکایا، به مدت تقریباً نه ماه، این رویداد نادر را با استفاده از تلسکوپ جمینی جنوبی در شیلی مشاهده کردند.

طبق گزارش مجله نجوم، مقایسه یافته‌های این تیم با داده‌های بایگانی شده برای J۰۷۰۵+۰۶۱۲ نشان داد که این ستاره توسط ابری عظیم و کند از گاز و غبار پنهان شده است. دانشمندان تخمین می‌زنند که این ابر تقریباً دو میلیارد کیلومتر از ستاره فاصله دارد و قطر آن حدود ۲۰۰ میلیون کیلومتر است. همچنین مشخص شد که این ستاره از نظر گرانشی به یک جسم ثانویه بزرگ واقع در لبه منظومه متصل است.

برای مطالعه‌ی ترکیب این ابر، تیم از جدیدترین ابزار رصدخانه، طیف‌نگار نوری با وضوح بالای جمینی (GHOST)، استفاده کرد. در مارس ۲۰۲۵، این ابزار یک کسوف را مشاهده کرد که کمی بیش از دو ساعت طول کشید و نور ستاره را پراکنده کرد و طیفی را ثبت کرد که عناصر شیمیایی موجود در مواد میانی را آشکار می‌کرد.

دانشمندان با استفاده از GHOST برای اولین بار توانستند حرکت سه‌بعدی گاز درون این دیسک را اندازه‌گیری کنند و باد‌های تبخیر مواد معدنی مانند آهن و کلسیم را شناسایی کنند. نتایج همچنین نشان داد که ابر مستقل از ستاره حرکت می‌کند و ارتباط آن با جسم ثانویه را تأیید می‌کند.

این اولین باری است که ستاره‌شناسان حرکت داخلی گاز را در دیسکی که به دور یک جسم ثانویه، چه یک سیاره و چه یک ستاره کم‌جرم، می‌چرخد، اندازه‌گیری کرده‌اند. مشاهدات بیشتر نشان داد که این محیط بسیار پویا است و جریان‌هایی از مواد معدنی گازی، از جمله آهن و کلسیم در آن جریان دارد.

تخمین زده می‌شود که این ستاره بیش از دو میلیارد سال قدمت داشته باشد، به این معنی که این دیسک بقایای تشکیل سیاره نیست، بلکه احتمالاً در نتیجه برخورد عظیم بین دو سیاره تشکیل شده است. این کشف نشان می‌دهد که رویداد‌های فاجعه‌بار در تکامل سیستم‌های سیاره‌ای حتی در سیستم‌های بالغ نیز می‌توانند رخ دهند و به عنوان یادآوری آشکاری مبنی بر اینکه جهان به هیچ وجه پایدار نیست، عمل می‌کنند.